SOSYETE AYISYEN AN KREYE PWÒP MONS LI YO Sosyete ayisyen an, an gran pati, kreye konpòtman li menm li kondane jodi a.

SOSYETE AYISYEN AN KREYE PWÒP MONS LI YO

Sosyete ayisyen an, an gran pati, kreye konpòtman li menm li kondane jodi a.

Sa nap viv la pa sèlman rezilta yon kriz politik, ekonomik oswa sekirite. Se tou rezilta yon kilti sosyal ki repwodui tèt li nan tout nivo sosyete a.

Nou konstwi yon sosyete an etaj, kote chak moun ap chèche monte yon nivo epi kote, twò souvan, pou yon moun bay tèt li valè, li bezwen kenbe yon lòt moun anba li.

Mekanis sa a pa konsène elit yo sèlman. Nou jwenn li nan klas popilè yo, nan klas mwayèn nan, nan ti boujwazi a, rive jouk nan gran boujwazi a.

Nan prèske chak nivo sosyete a, devlope yon sistèm valorizasyon ki chita sou distans yon moun rive mete ant li menm ak moun ki posede mwens pase li.

YON YERACHI MENM ANNDAN LAMIZÈ

Menm nan katye ki pi defavorize yo, yerachi sa a repwodui tèt li.

Nan menm bidonvil la, yon kay ka konstwi an blòk epi kouvri ak beton. Akote li, yon lòt fèt an bwa ak tòl. Pi lwen, yon fanmi ap viv nan yon ti konstriksyon pwovizwa ki fèt ak katon, prela oswa materyèl yo ranmase.

Moun ki posede kay an blòk la ka konsidere tèt li kòm yon moun ki pi wo pase moun kap viv anba tòl la. Moun ki posede yon ti kras ka gade moun ki prèske pa gen anyen an tankou yon moun ki nan yon nivo pi ba.

Konsa, menm anndan lamizè, nou rive fabrike klas sosyal.

Pwoblèm nan, evidamman, se pa paske yon moun ap chèche amelyore kondisyon lavi li. Aspirasyon sa a lejitim.

Pwoblèm nan kòmanse lè amelyore pwòp kondisyon pa w pa sifi ankò, epi valè ou bay tèt ou depann de egzistans yon lòt moun ki pi pòv, pi fèb oswa plis mete sou kote pase ou.

Nan moman sa a, reyisit la sispann sèlman yon pwogrè pèsonèl.

Li vin tounen yon zouti dominasyon sosyal.

DEPASE LÒT LA OLYE NOU PWOGRESE ANSANM AVÈ L

Se la nou jwenn yon pati enpòtan nan pwoblèm ayisyen an.

Nou pa devlope ase yon kilti reyisit kolektif. Twò souvan, chak moun ap chèche depase moun ki bò kote li pou li kapab kreye yon diferans sosyal ki vizib.

Kay la, machin nan, rad yo, lajan an, katye kote yon moun rete oswa moun li frekante yo vin tounen siy piblik ki montre valè li.

Posede pa vle di sèlman genyen ankò.

Posede vle di se yon moun ou ye.

Epi lè yon sosyete asosye diyite moun ak byen materyèl li posede, moun ki pa posede anyen an riske, piti piti, vin konsidere tankou li pa anyen.

Se la danje a kòmanse.

LAJAN KÒM YON ZOUTI REKONESANS

Lojik sa a pèmèt nou konprann tou kèk konpòtman ki choke nou jodi a.

Lè moun ap ekspoze lajan yo, zam yo, machin yo oswa pouvwa yo piblikman, fòk nou poze kesyon tou sou sistèm valè kote konpòtman sa yo pran nesans.

Se pa yo menm sèlman ki envante fascinasyon sa a pou lajan.

Yo aprann li nan yon sosyete ki repete yo, dirèkteman oswa endirèkteman, moun ki posede a enpòtan, moun ki kapab depanse a jwenn respè, epi moun ki pa gen anyen an ka inyore.

Yo sèlman pouse lojik sa a rive nan fòm ki pi brital li.

Lajan an vin pa sèlman yon mwayen pou viv, men yon mwayen pou egziste sosyalman.

YON ERITAJ KI PI ANSYEN TOUJOU

Yerachizasyon sa a pa kòmanse yè.

Li plonje rasin li nan istwa konstriksyon sosyete nou an menm.

Sosyete kolonyal la te òganize sou baz yerachi jiridik, ekonomik ak rasyal ki te ekstrèmman rijid. Pouvwa, pwopriyete ak estati sosyal te pèmèt kèk gwoup manifeste siperyorite yo sou lòt.

Endepandans lan te detwi lòd esklavajis la sou plan jiridik.

Men li pa t otomatikman detwi tout mekanis sosyal distenksyon, mepri ak dominasyon nou te eritye nan istwa sa a.

Yo chanje fòm.

Pandan jenerasyon yo tap pase, lòt kritè vin ranplase oswa konplete ansyen yo: richès, koulè po, edikasyon, lang, katye, pwofesyon, relasyon, pouvwa politik oswa pwoksimite ak peyi etranje.

Men prensip la toujou fasil pou rekonèt:

pou yon moun santi li anwo, fòk gen yon lòt moun ki rete anba.

MOUN NOU TE KITE ANBA YO AP REKLAME YON PLAS JODI A

Pandan plizyè dizèn lane, nou abandone yon pati konsiderab nan popilasyon an.

Nou pa ba li ase lekòl.

Nou pa konstwi enstitisyon ki kapab entegre li dirabman nan sosyete a.

Nou mete moun nan katye popilè yo sou kote epi nou meprize moun nan milye peyizan an.

Nou ba yo tout kalite non peyoratif pou make distans ant yo ak nou

Nou mache sou yo.

Men yon popilasyon pa kapab aksepte pou tout tan pou yo mete li sou kote nan pwòp sosyete pa li.

Jodi a, moun nou te kite anba yo vle yon plas tou.

Epi lè chemen lejitim pou monte sosyalman lekòl, travay, antreprenarya, mobilite ekonomik, patisipasyon sivik pa fonksyone byen oswa vin prèske enposib pou jwenn, lòt chemen ka parèt.

Pami yo: vyolans, lajan rapid, zam ak kontwòl teritwa.

Sa pa vle di nap jistifye kriminalite.

**Sa vle di nap chèche konprann tè sosyal kote kriminalite kapab pran rasin epi devlope.**

PWOBLÈM NAN DEPASE POLITIK

Nou tap fè yon erè si nou ta redui tout sa kap pase ann Ayiti a ak yon senp kriz politik.

Politik se youn nan dimansyon yo.

Men pwoblèm nan sosyal tou, kiltirèl, ekonomik, edikatif ak istorik.

Kriz la revele yon bagay ki pi pwofon toujou:

yon kriz valè moun nan sosyete ayisyen an.

Kiyès ki merite respè?

Moun ki posede?

Moun ki kòmande?

Moun ki gen zam?

Moun ki kapab montre lajan li?

Oswa èske se moun nan senpleman, kèlkeswa pozisyon sosyal li?

Toutotan nou poko bay yon repons kolektif ak kesyon sa a, nap kontinye repwodui menm mekanis yo anba diferan fòm.

REKONSTWI PLIS PASE YON GOUVÈNMAN

Pèp ayisyen,

Li lè pou nou gade reyalite nou an fas.

Ayiti pap leve sèlman paske nou chanje dirijan.

Fòk nou kraze sistèm ki fabrike eksklizyon, imilyasyon, enpinite ak vyolans.

Yon sosyete ki abandone jèn li yo, ki meprize pòv li yo epi ki banalize enjistis ap prepare pwòp destriksyon li.

Nou paka kontinye aksepte yon sosyete kote gen moun ki oblije rete anba pou lòt kapab santi yo anwo.

Fòk nou rekonstwi Leta.

Fòk nou rekonstwi lekòl la.

Fòk nou rekonstwi lajistis.

Men sitou, **fòk nou rekonstwi konsyans kolektif nou.**

Paske lè diyite disparèt, se kòlè ki pran plas li.

Lè lajistis fè bak, fòs pran devan.

Lè Leta abandone yon pati nan popilasyon an, lòt pouvwa vin okipe vid la.

Vrè batay la depase kesyon pran pouvwa a.

Sa ki nesesè, se konstwi yon sosyete ki sispann pwodui li menm divizyon, enjistis ak vyolans ki fini pa devore li.

Ayiti se pou tout pitit li.

Pa gen okenn sitwayen ki dwe kondane pou rete anba pou yon lòt kapab santi li anwo.

Nou pa konstwi yon nasyon pandan nap kraze yon pati nan pèp li.

Epi toutotan nou poko konprann verite sa a, nap kontinye konbat konsekans yon sistèm nou refize mete an kesyon.

Pou nou ale pi lwen epi analize mekanis sa yo an pwofondè, dekouvri liv mwen yo epi abòne pou nou pa rate okenn nan analiz kap vini yo. E ou menm, ki opinyon ou? Di mwen sa nan kòmantè yo.
Écrit par :
Nyrvah Florens Bruno

Prezidant Solda Ayiti Ayiti Solda (SAAS)

Analis politik | Ekrivenhttps://www.facebook.com/share/p/1JTAJLRy5e/?mibextid=wwXIfr

Le tout au pluriel magazine nous sommes Vos yeux et vos oreilles.